Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ.-Του ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

ΤΑ ΝΙΑΤΑ, ΥΠΟΥΡΓΕ ΜΑΣ, ΘΕΛΟΥΝ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΦΑΙΡΕΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ.

ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΝΗΜΟΝΙΑΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ: Η ΔΙΑΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ.

Κύριε Υπουργέ της Παιδείας, επειδή λόγος πολύς γίνεται τις τελευταίες μέρες για τη Μεταρρύθμιση του Εκπαιδευτικού μας Συστήματος που προωθείτε και μάλιστα λίγο πριν ξεκινήσει η καινούργια σχολική χρονιά, ανάμεσα κι αυτή στις τόσες που είδαμε στον καιρό της Μεταπολίτευσης, ( προσωπικά ήμουνα νιος και γέρασα και δεν μπορώ να θυμηθώ, αλήθεια, τον αριθμό τους …), είπα κι εγώ να σας καταθέσω μια μαρτυρία σχετική και ταπεινή επί του θέματος τούτου, ως απαύγασμα μιας τριανταπεντάχρονης πορείας μου στη Δ/θμια Εκπαίδευση με την ελπίδα ότι μπορεί να γίνει αποδεκτή και κάπως χρήσιμη, αν προσεχθεί, κι αν όχι, έστω και σαν μια φωνή «βοώντος εν τη ερήμω», και μ΄ αυτή την πρόθεση την καταθέτω και η δικαιοδοσία της σταματάει εδώ: στην κατάθεσή της.

Η Εκπαίδευση, κατά κοινή ομολογία του πολιτικού και του εκπαιδευτικού μας συστήματος, είναι και αποτελεί την πιο δυναμική «ατμομηχανή» της ανάπτυξης ενός κράτους. Αν αυτή η αντικειμενική διαπίστωση δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, τότε προκύπτουν με λογική συνέπεια τα επόμενα συμπεράσματα. 1.Η ανάπτυξη της κοινωνίας, δηλ. η άνοδος του βιοτικού της επιπέδου, είναι συνάρτηση της Οικονομίας της. Οικονομία, μια λέξη καθαρά Ελληνική (από το οίκος + νέμω) είναι το σύνολο των ενεργειών μιας πολιτείας, διά των οποίων επιδιώκει την εξασφάλιση και τη διάθεση των αγαθών, με τα οποία , όπως είναι γνωστό, θεραπεύει τις υλικές της ανάγκες επιτυγχάνοντας παράλληλα την ευημερία και την πρόοδό της. 2. Η οικονομική ανάπτυξη είναι συνάρτηση της Παραγωγής. Λέγοντας Παραγωγή εννοούμε την διά της εργασίας δημιουργία, μια δημιουργία που έρχεται ως φυσικό επακόλουθο α. της εκμετάλλευσης της Γης, β. της κίνησης των Κεφαλαίων και γ. της συστηματικής και σκόπιμης προσπάθειας, δηλ. της ανθρώπινης Εργασίας. Οι συντελεστές με απλά λόγια της παραγωγής είναι η Εργασία, το Κεφάλαιο και η γη (το έδαφος και δόξα το Θεό το Ελληνικό έδαφος, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες της Επιστήμης, είναι πλουσιότατο …). Ο πλούτος λοιπόν μιας κοινωνίας ανανεώνεται και αναπτύσσεται, εξασφαλίζεται και διατηρείται από κάποια διαρκή στοιχεία της οικονομικής ζωής που ονομάζονται Παραγωγικές Δυνάμεις: α. υλικής φύσεως ( ύδατα, ορυκτός πλούτος, γεωργία, κτηνοτροφία, βιοτεχνία, …), β. ηθικής φύσεως ( ελευθερία, ευνομία, δημοκρατία, …) και γ. πνευματικής φύσεως (από την επιστήμη και κυρίως από την Εκπαίδευση, το βάθρο και το θεμελιώδες έργο της υποδομής, επί του οποίου στηρίζονται όλοι οι κλάδοι της Οικονομίας ενός τόπου). Συνεπώς, η ανάπτυξη και η πρόοδος μιας κοινωνίας είναι συνάρτηση καθαρά και ξάστερα της Εκπαίδευσης και μόνο. Άλλωστε, δεν πρέπει να έχουν άδικο εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η καλύτερη επένδυση μιας πολιτείας είναι η Παιδεία της και μάλιστα η ιδεώδης εκείνη εκπαίδευση που δεν ταυτίζεται και δε σημαίνει να διδάξεις το μέγιστο και να μεγιστοποιήσεις τα αποτελέσματα, αλλά κυρίως εκείνη που σημαίνει: να μάθεις να μαθαίνεις, διότι μόνον έτσι μπορείς να μάθεις να αναπτύσσεσαι και παράλληλα να μάθεις να συνεχίσεις ν΄ αναπτύσσεσαι και μετά από την αποφοίτηση από το σχολείο. Τούτη την ιδανική μορφή της εκπαίδευσης έχω τη γνώμη ότι τη στερήθηκε η κοινωνία μας στα χρόνια της Μεταπολίτευσης(!) …

Δυστυχώς, αυτή η «ατμομηχανή», αν και επισκευάστηκε, δεν ξέρω κι εγώ πόσες φορές κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης (κάθε καινούριος υπουργός έκανε και μια μεταρρύθμιση … ), φρονώ ότι δεν ευδοκίμησε και δεν ευδοκίμησε, κατά τη γνώμη μου, διότι η επισκευή της γινόταν από υπουργό και όχι, όπως θα έπρεπε από τον Πρωθυπουργό. Το παράδειγμα εκείνο με Παπανδρέου, Ακρίτα και Παπανούτσο, ένα παράδειγμα προς μίμηση, δυστυχώς, κατά τη γνώμη μου, δεν ευδοκίμησε αφενός λόγω Χούντας και αφετέρου οι Υπουργοί της Μεταπολίτευσης δε στάθηκαν στο ύψος της αποστολής των, καθόσον απλά και μόνον δεν είδαν το εκπαιδευτικό σύστημα ως το μοναδικό και άμεσο όργανο της κοινωνικής αλλαγής. Δε λέω, έγιναν και κάποια βήματα μπροστά, αλλά αυτά που έγιναν για την Παιδεία ήταν μερεμέτια, πασαλείμματα. Έχω τη γνώμη ότι για να ευτυχήσει μια Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση χρειάζεται: α. έναν Πρωθυπουργό της Παιδείας και β. μια Διακομματική Επιτροπή. Η Επιτροπή αυτή θα πρέπει να μελετήσει εξαρχής την «ατμομηχανή», δηλ., Α. το κτιριακό: διδακτήρια και φοιτητικές εστίες για τους άπορους σπουδαστές, (κάποια Σχολεία θυμίζουν ακόμα και σήμερα Κρυφά σχολειά της τουρκοκρατίας αφενός και αφετέρου Αρχιτέκτονες, δόξα το Θεό, έχουμε πολλούς και άνεργους). Β. Τα βιβλία και τα Συγγράμματα. Γ. Το Εξεταστικό. Εξετάσεις σε άγνωστα θέματα, γιατί μόνο έτσι αποδεσμεύεται το Λύκειο και μόνιμο Σώμα Βαθμολογητών. Δ. Το συμμάζεμα των Σχολών και όχι «κάθε χωριό και εκκλησιά και κάθε βουνό και μοναστήρι». Ε. και το σπουδαιότερο: την ίδρυση εδώ και τώρα μιας ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ για τους απόφοιτους όλων των ειδικοτήτων εκείνων που θέλουν να διδάξουν και στην Α/θμια και στη Β/θμια Εκπαίδευση. Αρκετά ταλαιπωρήθηκε και ταλαιπωρείται η νεολαία μας από την ανικανότητα, την άγνοια, την ανευθυνότητα και την αυθαιρεσία χτεσινών και σημερινών Δασκάλων … Για το αληθές του λόγου τούτου αναφέρω ενδεικτικά και πρόχειρα μερικά παραδείγματα: «έλα, μωρέ, μάθημα θα κάνουμε τώρα, θα τα μάθεις το βράδυ στο φροντιστήριο. Φοιτητής Ανώτατης σχολής πέρασε με τη μια 54 μαθήματα και για ένα μάθημα έκανε τρία ολόκληρα χρόνια να το πάρει. Φοιτήτριες του Οικονομικού δεν μπόρεσαν να πάρουν πτυχίο, γιατί μπήκαν στη σχολή αυτή από «σπόντα», …». Τα παραδείγματα αυτά επί των ημερών της Μεταπολίτευσης, φίλε Υπουργέ, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια ατελεύτητη κλίμακα, δυστυχώς (!), και το «δις εξαμαρτείν ουκ Υπουργού σοφού»…

Μεταρρυθμίσεις, όπως όλοι γνωρίζουμε, έγιναν πολλές μετά το 74 και όλες σχεδόν απέτυχαν. Και απέτυχαν διότι η «ατμομηχανή» αυτή δεν κινείται με αυτόματο πιλότο. Κατά συνέπεια θα πρέπει να βρούμε και τον κατάλληλο «χειριστή» της. Θα πρέπει δηλ. να βρούμε και να φτιάξουμε και τον κατάλληλο Δάσκαλο, τον Αληθινό Δάσκαλο και για το Δάσκαλο αυτό ούτε εκείνο το «ΣΧΕΔΙΟ ΑΘΗΝΑ» αλλά ούτε και το περίφημο Σύνταγμα της Παιδείας και ούτε και τούτη η Μεταρρύθμιση δεν είδα να λέει, δυστυχώς, κάτι, και γι΄ αυτό φρονώ ότι κι αυτή η Μεταρρύθμιση θα έχει την τύχη των προηγούμενων. Μεταρρύθμιση για την οποία δε συμφωνεί το πολιτικό και εκπαιδευτικό σύστημα είναι καταδικασμένη … Η λύση, εδώ και τώρα, Διακομματική Επιτροπή και το 15% του ΑΕΠ. Άλλωστε, λεφτά υπάρχουν: τα κλεμμένα και η φορολόγηση του παράνομου πλούτου που βρίσκεται στην Ελβετία, φρονώ ότι φτάνουν και περισσεύουν, κι αν όχι ας υποθηκεύσουμε τον ορυκτό μας πλούτο, ένας λόγος παραπάνω για να μη τον ξεπουλήσουμε κι αυτόν «αντί πινακίου φακής» στους ξένους. Τούτο το απαιτεί η νεολαία μας και ολόκληρη η κοινωνία μας, αν θέλουμε, φυσικά, να αντιμετωπίσουμε και να εξαφανίσουμε αυτή την Κρίση. Αλλιώς, η Κρίση αυτή θα μας εξαφανίσει και θα μας οδηγήσει στο βρικολάκιασμα και στην καταστροφή … Ένας Λαός που κατά καιρούς πήγαινε τραγουδώντας προς το θάνατο, νομίζω ότι δεν του αξίζει μια τέτοια τύχη.

Ο Αληθινός Δάσκαλος: Να, το αίτημα του καιρού μας, ένα αίτημα επιτακτικό γιατί « οι καιροί ου μενετοί». Πρέπει, εδώ και τώρα, να περιθωριοποιήσουμε ακόμα και τους Δασκάλους εκείνους που μπορεί να είναι, με όλη τη σημασία της λέξης, Επιστήμονες, αλλά Δάσκαλοι πραγματικοί δεν είναι, γιατί ο πραγματικός Δάσκαλος δε χρειάζεται μόνο το μυαλό, χρειάζεται πάνω απ΄ όλα, και ένα ψυχικό κεφάλαιο που να μη βρίσκεται σε αντίθεση και αντίφαση με τη σύγχρονη σκέψη και την ψυχή της νεολαίας μας. Δυστυχώς, στην εποχή μας ο Δάσκαλος γενικά διέπεται από μια δασκαλίστικη σκέψη και στάση κι έναν τρόπο διδασκαλίας όπου περισσεύει η υποκρισία και ο φαρισαϊσμός, (οι όποιες φωτεινές εξαιρέσεις πάθαιναν και παθαίνουν ό, τι παθαίνουν τα καλά νομίσματα από τα κάλπικα …), με αποτέλεσμα να φτάσουμε σ΄ ένα δασκαλομαθητικό θεατρινισμό, έναν θεατρινισμό που τον παίζουν σε καθημερινή βάση και μάλιστα αριστοτεχνικά δάσκαλος και μαθητής σε μια κωμωδία που φαίνεται να ευχαριστεί εξίσου, δυστυχώς, και τους δύο (!). Ε, αυτό το σχολείο της υποκρισίας πρέπει εδώ και τώρα να αλλάξει και θα αλλάξει, αν πριν και πάνω απ΄ όλα, φτιάξουμε τον Αληθινό και τον Πραγματικό Δάσκαλο και όχι καταργώντας τα λατινικά και περιορίζοντας τα κείμενα της Κλασικής μας Παιδείας …

Δάσκαλος Αληθινός είναι εκείνος που πλάθει γερά και ωραία σώματα, δικαιώνοντας έτσι και τον αρχαίο σοφό που υποστηρίζει «το νους υγιής εν σώματι υγιεί» αφενός και αφετέρου μυαλά καθαρά και στοχαστικά με θέληση δυνατή και σεβασμό και, κυρίως, αγάπη προς τους συνανθρώπους των, και όχι εκείνος που περιορίζεται στη μάθηση της γραφής, της ανάγνωσης και της αρίθμησης, διότι αυτές οι μαθήσεις, όπως θα μας έλεγε και ο Παπανούτσος, είναι μαθήσεις εξωτερικές, επιφανειακές, μαθήσεις που μοιάζουν με τα πουκάμισά μας που τα αλλάζουμε κάθε φορά που παλιώνουν ή όταν αλλάζει η μόδα τους. Ο Αληθινός Δάσκαλος είναι ένας καλλιτέχνης «σοβατζής» και όχι ένας απλός «λασποκουβαλητής» και αυτές τις μαθήσεις τις χρησιμοποιεί απλά για να σμιλεύει την προσωπικότητα του μαθητή στο σύνολό της: τη Νόηση και το Συναίσθημα, τη Βούληση και την Ηθική.

Πραγματικός Δάσκαλος είναι εκείνος που καλλιεργεί και οδηγεί το μαθητή του στην ωρίμανση την πνευματική κι έτσι μ΄ αυτό τον τρόπο σε κάποια στιγμή αχρηστεύει το διδασκαλικό του ρόλο και το έργο του, αφήνοντας το μαθητή του να πετάξει στη συνέχεια με τα δικά του και μόνο φτερά. Τούτο μπορεί και το πετυχαίνει με μια διδασκαλία που θυμίζει τη «Μαιευτική» μέθοδο του Σωκράτη και όχι τη μέθοδο του παπαγαλισμού, διότι η πρώτη απογαλακτίζει και διανοητικά και ηθικά το μαθητή, γεννώντας ιδέες υγιείς με την απελευθέρωση του πνεύματος, ενώ η δεύτερη γεννάει πλάσματα πνευματικώς ανάπηρα με την αγκύλωση του πνεύματος. Τούτο το τελευταίο είναι αποτέλεσμα, κατά τη γνώμη μου, και μιας γνωστικής ανεπάρκειας και το αληθές του λόγου τούτου μας το επιβεβαιώνουν εν μέρει τα αποτελέσματα των γενικών εξετάσεων με τα ποσοστά της αποτυχίας και στο μάθημα της Γλώσσας και στο μάθημα των Μαθηματικών … Στο σημείο αυτό καλό είναι να ρωτήσουμε την Πλατωνική ρήση που ήταν γραμμένη στο υπέρθυρο της Ακαδημίας για να μας πει τι θέλει να πει με το «Ουδείς αγεωμέτρητος εισίτω». Πραγματικά, δε μπόρεσα ποτέ να καταλάβω γιατί ένας φιλόλογος να μην εξετάζεται και στα μαθηματικά, στη φυσική και τη χημεία και γιατί ένας υποψήφιος των θετικών επιστημών να μη εξετάζεται και στα Αρχαία Ελληνικά και στη Λογοτεχνία; Η μελέτη για παράδειγμα της αρχαιότητας δεν είναι θεωρητική, είναι ενεργητική. Ο σημερινός μαθητής με τη βοήθεια φυσικά του Αληθινού Δάσκαλου, μπορεί και πρέπει να ψάξει και να βρει και τροφή για την ψυχή του και ένα εφόδιο για τη μετέπειτα καριέρα και με μια λέξη τη μαγιά της πραγματικής, της ανθρωπιστικής ζωής. Πραγματικός Δάσκαλος με λόγια απλά είναι εκείνος που χρησιμοποιεί τη γνώση σκοπεύοντας τη μόρφωση, «αυτό δηλ. που μένει στον άνθρωπο, όταν ξεχάσει αυτό που διδάχτηκε», όπως θα μας έλεγε και ο Λαμαρτίνος. Μόνον έτσι δικαιώνεται και ο φιλόσοφος εκείνος που υποστηρίζει ότι η ΠΑΙΔΕΙΑ ήταν, είναι και θα είναι το χωνευτήρι εκείνο στο οποίο το παλιό και το νέο ανακατεύονται για να βγει κάτι καινούριο. Οι σημερινοί Δάσκαλοι, κ. Υπουργέ, έχουν ανάγκη μεγάλη το πώς να διδάξουν τους μαθητές τους, για να πετύχουν σ΄ έναν κόσμο που τους είναι άγνωστος και που πιθανόν να μη τον γνωρίσουν ποτέ. Έχουν, δηλ., ανάγκη από την ικανότητα να διδάξουν ό,τι δε γνωρίζουν. Το μόνο, κατά τη γνώμη μου, που μπορούν και πρέπει να κάνουν είναι να δείξουνε λιγότερη φροντίδα για τη διασπασμένη γνώση και περισσότερη φροντίδα για την εκπαίδευση των μαθητών τους, ώστε να μπορέσουν έτσι και να δώσουν μια ανθρωπιστική κατεύθυνση στη ζωή τους με βάση πάντοτε τη ΣΚΕΨΗ εκείνη που αξιολογεί την ανθρωποσύνη μας …

Αληθινός Δάσκαλος, τέλος, είναι εκείνος που η συμπεριφορά του δεν διαφέρει από τη συμπεριφορά ενός μαθητή. Εκείνος δηλ. που εξαναγκάζει την ψυχή του να μένει πάντοτε νεανική, αγνή, εύπλαστη και δροσερή, μια ψυχή που θα νοιάζεται πραγματικά τις σκέψεις του μαθητή του, που θα επιθυμεί τις επιθυμίες του, που θα χαίρεται τις χαρές του και θα πονάει τον πόνο του, που θα μοιράζεται τη λύπη του και θα διπλασιάζει τη χαρά του. Μια συμπεριφορά που δεν θα κάνει διακρίσεις και η κάθε μορφής αξιολόγηση των μαθητών του να είναι και δίκαιη και αντικειμενική. Μια συμπεριφορά στοργική και αφειδώλευτη και όχι αυταρχική, ανεύθυνη και άστοργη.

Έναν τέτοιο Δάσκαλο χρειάζεται η εποχή μας και μάλιστα μ΄ αυτή τη φοβερή κρίση που βίωσε … Ένα Δάσκαλο που θα βλέπει τα χαμογελαστά μάτια του μαθητή του και θα χαμογελούν και τα δικά του μ΄ ένα χαμόγελο που θα τον κάνει να ξεχνά και οικογενειακά προβλήματα, και βάσανα και φουρτούνες, γη και ουρανό και ακόμα περισσότερο και του Θεού και των ανθρώπων τη δικαιοσύνη, γιατί μόνο έτσι θα μπορέσει να βιώσει τη νεανική μακαριότητα και αθωότητα. Αληθινός Δάσκαλος, λοιπόν, είναι αυτός που ταυτίζει τη νεανική ψυχή με τη δική του ψυχή και στη δική του ψυχή βλέπει την ψυχή ολόκληρης της κοινωνίας.

Αυτόν το Δάσκαλο, κύριε Υπουργέ της Παιδείας, θα τον αποκτήσουμε άραγε ποτέ; Να, γιατί μια ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΔΙΑΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ είναι και αποτελεί μια αναγκαιότητα για τη σημερινή εποχή και μάλιστα όσο ποτέ άλλοτε και τούτη η Μεταρρύθμιση, δυστυχώς, δεν κάνει καμιά αναφορά, και επειδή δεν θέλω να γίνω μάντης κακών, είμαι υποχρεωμένος να σας αναφέρω τη διαίσθησή μου ότι και αυτή η Μεταρρύθμιση που προωθείτε θα αποτύχει, όπως και οι προηγούμενες. Εύχομαι ολόψυχα να μη συμβεί αυτό και για τη νεολαία μας και για την κοινωνία μας γενικότερα. Τούτο θα το αποφύγουμε με τη Μεταρρύθμιση εκείνη που θα ενστερνιστεί ότι το πρώτο κεφάλαιο της Κοινωνίας μας θα είναι η Παιδεία μας με τον Αληθινό και κατάλληλο Δάσκαλο, το Δάσκαλο εκείνο που θα ξυπνά στο μαθητή του τη χαρά της δημιουργικής γνώσης …

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ.

ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΣ – ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ.