Λαϊκοί Οργανοπαίχτες-Γράφει η Κατερίνα Σχισμένου

Οι τοποτηρητές της λαϊκής ψυχής και ρυθμού που χρόνια κυκλοφορούσαν στα ορεινάτης Ηπείρου παίζοντας σε πανηγύρια και γλέντια σε γάμους και σεγιορτές…Άνθρωποι αγνοί με το ρυθμό στο αίμα και την ψυχή τους βγαλμένο μέσααπό κρήνες και πηγές από ανάσες ανέμων και θροϊσματα δασών.Ένα βιολί κι ένα λαούτο και μια φωνή ένας κελαηδισμός από πτυχές άγνωστες καιμακρινές από πάθη ενός ολόκληρου λαού, που συνόδευε τη νύφη, τραγουδούσε τηφεγγαροπρόσωπη-μικρή φεγγαροπρόσωπη, του ήλιου θυγατέρα, συ μ’έκανες κι αρνήθηκα και μάνα και πατέρα, για κρυφά ερωτικά πάθη- Ξύπνα περδικομάτα μου,κι`ήρθα στο μαχαλά σου.xρυσά στολίδια σου φερα ,να πλέξεις στα μαλλιά σου. ,μαντατοφόροι ενός άλλου πολιτισμού -για μαύρα μάτια χάνομαι για καστανά πεθαίνωγι’ αυτά τα καταγάλανα σχίζω τη γη και μπαίνω….που έχει σβήσει ή έστω ψυχορραγεί μέσα από κακές απομιμήσεις και κακοφωνίες με μικρές πάντοτε εξαιρέσεις.Από την εποχή της επαναστάσεως, που εκδιωγμένοι οπλαρχηγοί μετατρέπονταν σεοργανοπαίχτες για να ζήσουν, «ήρθαμε να παίξουμε»έλεγαν.
«Δε θέλουμε»απαντούσαν κι έκαναν να τους διώξουν. Τότε εκείνοι έδειχναν τα καριοφίλια τους:«θα παίξουμε». Και έπαιζαν. Όπως έλεγαν τότε, έπαιζαν «στανικώς», δηλαδή με τοστανιό. Με την απειλή των όπλων έπαιζαν συνέχεια το «λαγιαρνί» και «γιομάτο» κιέπειτα μάζευαν τα χρήματα, την αμοιβή τους. Ποιος τολμούσε να μιλήσει. Η λαϊκήπαροιμία «Το λαγιαρνί και το γιομάτο και τα λεφτά στο πιάτο» είναι η απάντηση τωνοργανοπαικτών εκείνων, στις εύλογες διαμαρτυρίες των ακροατών, για το ότι δενήξεραν τίποτα άλλο να παίξουν. Το ελληνικό κράτος του Όθωνα που μετέτρεψε ο
πλαρχηγούς σε μουσικούς. Λαϊκές δυνατές ψυχές που τριγυρνούσαν τραγουδώνταςτην δική τους απελευθέρωση αφού απελευθέρωσαν τον τόπο τους, στάχτες καιδάφνες της ιστορίας μας.Επίσης τα όργανα που έπαιζαν μέχρι τέλη του περασμένου αιώνα αλλά και μέχρι το1940, ήταν τα έγχορδα, τα μπουράς, μπαγλαμάς, βουζούκι (καμία σχέση με το σημερινό μπουζούκι), λιογκάρι, όλα της ίδιας μουσικής οικογένειας, αλλά με παραλλαγές στις χορδές, στα διαστήματα, οπότε και στον ήχο, το πνευστό νάϊ που έμοιαζε με τη τζαμάρα, αλλά ήταν πολύ γλυκόλαλο, όπως μας αναφέρει ο δάσκαλοςτης παραδοσιακής Μουσικής Χρήστος Ζώτος, το ντέφι μεγάλο σαν ταψί, που κρατούσε τον χρόνο (νιχό) και το οποίο σήμερα έχει εξαφανιστεί απ τις κομπανίες, μεεξαίρεση αυτούς που επιμένουν παραδοσιακά.Όλοι οι λαϊκοί οργανοπαίχτες ήταν πρακτικοί και αυτοδίδακτοι ή μαθήτευαν κοντάσε άλλους μουσικούς, αρκετοί οργανοπαίχτες έπαιζαν περισσότερα από ένα όργανα.Έπαιζαν άλλα όργανα σε κλειστούς και άλλα σε ανοιχτούς χώρους. Οι περισσότεροι οργανοπαίχτες είχαν τη μουσική ως δεύτερη δουλειά. Ένας λόγος που αρχίζουν ναεκλείπουν οι παλιοί οργανοπαίχτες είναι ότι δεν υπάρχουν αντικαταστάτες τους. Ταπαιδιά των περισσότερων μουσικών δεν ακολουθούν το επάγγελμα του πατέρα τουςμε αποτέλεσμα να διακόπτεται η μουσική συνέχεια που συναντούσαμε σε προηγούμενες δεκαετίες. Αλλάζουν οι συνθήκες διαβίωσης, αρχίζει να εκλείπει ο παραδοσιακός γάμος το παραδοσιακό πανηγύρι και γιορτή, οι λαϊκές εκδηλώσεις.Στη δεκαετία του 1970 ενώ από τη μια μεριά εγκαταλείπουμε τις παραδόσεις για να ακολουθήσουμε τον σύγχρονο τρόπο ζωής, από την άλλη έχουμε μια στροφή προς τηλαογραφία και το φολκλόρ. Σε κάθε επαρχιακή πόλη δημιουργούνται πολιτιστικοίσύλλογοι με παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα, αρχίζουν να ερευνώνται οιπαραδοσιακές στολές του κάθε τόπου καθώς και η παραδοσιακή μουσική. Όλα αυτά
στην αρχή ως μια προσπάθεια διάσωσης και αργότερα ως μια προσπάθεια προβολής του κάθε τόπου μέσα από την πολιτιστική του παράδοση όπως κι εμείς….Φέξε ψηλά και χαμηλά γιατί είναι λάσπες και νερά.Απ την άλλη….Πολλοί καιροί με δέρνουνεμα οι κλώνοι μου δε σπούνεγιατί ‘χω ρίζες δυνατέςστη γη και με κρατούνε…..Έτσι είναι και το δημοτικό τραγούδι η δημοτική μας μουσική και παράδοση…καιροί βάναυσοι και δύσκολοι, καιροί κρίσης και απόκρισης με κλώνους δυνατούς καιβαθιές ρίζες…..Ιδιαίτερα στη Ροδαυγή στην πλατεία ακούγονταν σε γιορτές και πανηγύρια ακόμη καιδύο κομπανίες, με τη βοήθεια της κυρίας Θεοδώρας Γιολδάση αναζητήσαμεμερικούς όπως, Διαμάντης Χριστόφορος κλαρίνο, Αναστασίου Βασίλης βιολί,Θοδωρής Κώστας ντέφι, Κίτσιος Παντελής βιολί, Κίτσιος Γιάννης κλαρίνο, ΚίτσιοςΤάκης κιθάρα, Μάρης Γιώργος βιολί, Μάρης Μιλτιάδης κιθάρα, Κώστας Γιαννούλας ντέφι, Πλαστήρας Νίκος και Γιάννης φλογέρα που έφτιαχναν μόνοι τουςστο βουνό, Βασίλης Μάνος ντέφι, Γιώργος Μάνος βιολί, Γραμματικός Κώστας κιθάρα, Μπαρτζώκας Πέτρος ακορντεόν και κιθάρα, Σαφαρίκας Βασίλης ακορντεόν,Κώστας Κωσταγιάννης ντέφι, Γιώργος Σπύρου κλαρίνο….Σήμερα πολλοί είναι και οι νέοι που ασχολούνται με τη μουσική ή και τη σπουδάζουν, Πλαστήρας Ηλίας κλαρίνο, Γεραγόρης Βασίλης κλαρίνο, Δαμιανός Ρουτσάκος κιθάρα, Γεραγόρης Κώστας ντέφι.

Νάσουν στο ὸν κάμπο λεϊμονιὰ ὸ κιγὼ στὰ ὸρη χιόνι, Νὰ λιώνὼ νὰὸ ποτίζοντὰι ο δροσεροί σου κλωνοι